فراشبند،انقلاب،سیاست-قسمت ۴۱

چارطاقی 39

فراشبند    انقلاب   سیاست

قسمت:۴۱ ام

 فامیل  نوشادی, نایب و شخصیت های معروف سیاسی.

معروف ترین و برجسته ترین شخصیت  سیاسی اجتماعی قبیله نوشاد ی کربلائی محمد رضا معروف به” کل محرضا “می باشد .قبلا اشاره شد این مرحوم از نوادگان “”نوشا د”” بوده که حد اقل  حدود ۳۰۰ سال قبل  ساکن فراشبند بوده است.  دراین مورد شواهد منطقی قابل ارائه در دست  می باشد”گرچه نسل فعلی نوشادیها  معتقتد ند که آباء اجداد انها سابقه ی سکونت خیلی طولانی تری در فراشبند دارند و از قدیمی ترین مهاجران لر تباری  هستند که سالها قبل از مهاجرت گسترده ی لرها در زمان کریمخان زند در این منطقه ساکن بوده اند”. درشماره ی قبل این بحث را باطرح ۳ فرضیه بررسی نموده وتوضیح دادیم.

افکار عمومی” که معمولا بر مبنای  داستانها و خاطراتی که سینه به سینه از پیشینیان  به آنها منتقل  شده قضاوت  می کند “کل محرضا را اولین نایب صولت الدوله  بعد از انقراض حاکمیت سلسله ی اولاد می شناسد. به روایتی دیگر  کربلایی قاسم قاسمی جدحاج حسین قاسمی و برادربزرگ مرحوم حاج شاویس هم ,هم زمان با این نایب ,حکم نایبی از صولت الدوله داشته است. البته   برای این مورد و حتی اینکه اولین نایب مرحوم کل محرضا بوده باز هم  اتفاق نظر کامل نیست و  اسناد و شواهد مثبتی هم که بشود بران تکیه  وقضاوت کرد, تا کنون در اختیار نداریم .مدت نایبی کل قاسم گویا خیلی کوتاه بوده چون مرحوم درهمان اوائل نایبی  به سفر حج می رود وبین راه فوت می کند و در کربلا مدفون می گردد. و سمتش  به مرحوم حاج شاویس می رسد.

خاطرات نقل شده ,بیشتر در مصاحبه های مربوط به  اولین جشن  روز فراشبند, حاکی از این است که در دوران ایلخانی صولت الدوله  و فرزندانش بعضی او قات  چند شخصیت سیاسی -اجتماعی از بزرگان طوایف فراشبند هم زمان  “نایب” یانماینده ی ایلخان درفراشبند بوده اند. پذیرش این موضوع در وهله ی  اول برای مخاطب کمی سنگین است,چون در قاموس مدیریت سیاسی وعرف محلی,بخصوص سابقه ی  آشنائی  حدود ۲۰۰ سال دوران  اولاد درفراشبند با واژه ی نایبی, خارج از عرف به نظر می رسد و مبنای منطقی ندارد. یعنی این سوال در ذهن هر مخاطبی  شکل می گیرد که چرا وقتی  ایلخان یک نفراست نماینده اش باید در یک منطقه ی معمولی چند نفر باشد؟. 

راجع به این چرایی ؟ یعنی تعدد هم زمان نایبها ی صولت الدوله در فراشبند و ترتیب  دقیق نایب های بعد از اولاد وعلل سیاسی اجتماعی آن  باز هم پاسخ روشن و متفق القولی در افکار عمومی واظهار نظر مصاحبه شوندگان دیده نمی شود.

خوشبختانه اما,وقتی از اسفند  سال  ۱۳۹۵  درکمیته ی  تقسیم کار مربوط به برگزاری  اولین جشن روز فراشبند ,مسولیت  جمع اوری  اطلاعات لازم برای  تدوین  تاریخ سیاسی اجتماعی زادگاهمان را پذیرفتم, درهمان جلسه  پیشنهاد تشکیل واحدی برای مصاحبه باسالمندان و علاقه مندان به تاریخ فراشبند وجمع آوری خاطرات و داستانهای شفاهی که سینه به سینه از پیشینیان بر جای مانده است  در کمیته ی جشن مطرح شد. و پس از موافقت کمیته واحد  ویژه ای جهت مصاحبه با صاحبان اطلاعات و خاطرات در این زمینه  تشکیل گردید ونتیجه ی آن پس از چند ماه باعث, ضبط ساعت ها اطلاعات صوتی –   تصویری از شخصیت های داخل و خارج شهرستان گردید که  موجود است و می تواند منبع خوبی برای پژوهشگران  باشد.

انچه می توانم تاکنون اجمالا  از دل این  مصاحبه  ها, جستجوها و  به خصوص از خاطرات و داستانهائی که از زبان  نوادگان  نایب ها و بازماندگان شخصیت های معروف سیاسی اجتماعی زاداگاهمان بیان شده , استنباط کنم به صورت زیر است:

مدتها پس از کشمکش و درگیری بین صولت الدوله و سلسله ی   اولاد سرانجام  سلسله ی اولاد منقرض می شود وحاکمیت آنها  بر فراشبند پایان می پذیرد.  همانطور که اشاره شد اما, این تحول تاریخی  در زادگاهمان درحالی رخ می دهد که دولت مرکزی  به ضعیف ترین دوران اقتدار وحاکمیت خود رسیده , ایران   و به خصوص مناطق جنوبی , که  فراشبند ما راهم شامل می شود , دچار هرج ومرج کامل بوده  و مدیریت  ملو ک الطوایفی در کشور حاکم بوده است.

 درچنین فضا ی سیاسی – اجتماعی  طبیعیست  که زادگاه ما هم   وضعیتی مشابه کل کشور پیدا کند , بویژه اینکه  تحت تاثیر خلا ء مدیریتی,  که بعد از سقوط اولاد بر منطقه سایه می افکند,  نوعی فامیل  محوری مستقل  و زور سالاری  بر فضای منطقه حاکم می شود. و به طور طبیعی تعصبات قومی و فامیلی  و قدرت رزمی طایفه ها    بر جسته ترین عامل  و قوی ترین انگیزه می شود و طوایف و فامیلهارا برای کسب اقتداردر حهت  بقای سیاسی اجتماعی قوم خود وسوسه  می کند. این جاست که  فامیلها ی مختلف به خصوص آنها که از نظر تعداد نفرات جوان زورمند و توان مقابله ومقاومت  در برابر درگیریها و حوادث احتمالی,  امادگی بیشتری  دارند, در صدد بر می آیند تا در آرایش سیاسی جدید بعد از دوران اولاد جایگاه سیاسی  مقتدر تری  به دست اورند و در مدیریت اینده  ی منطقه سهم ببشتری داشته باشند.

 با توجه  به اینکه  آن زمان در فراشبند چند قبیله بزرگ و مقتدر از جهات اقتصادی ,نفوذ اجتماعی وقدرت نیروهای رزمی جوان تقریبا هم وزن حضور داشته ,  رقابت تنگانگی بین آنها برای جلب نظر ایلخان در می گیردو هر طایفه خواهان  این می شود که نمایندگی خان را به خود اختصاص دهد  تا شبیه  حکومت منقرض شده ی اولاد را به بنحوی  باز سازی نماید.

قبلا اشاره هایی  داشتیم به اینکه  تاریخ, صولت الدوله را بعد از شجاعت و دلیری و جوانمردی  باصفت هوشمندی ,زیرکی  ومو قعیت شناسی ویژه  هم معرفی می کند.در اینجا  این هوشمندی باعث می شود که ایشان برای اینکه بتواند رضایت نسبی  گروههای مختلف منطقه را حاصل کند. برخلاف روش جا افتاده و مرسوم مدیریتی ,سبک جدیدی از مدیریت را برای فراشبند اتخاذ می نماید. و بجای اینکه بین اقوام مختلف یک نفر انتخاب کند و نمایندگی یانیابت خود را به او محول نماید ,یا نمابندگانی غیر بومی مثلا از جنس کلانتران ترک زبان برای فراشبند تعیین کند,  ازسیستم چند نایبی استفاده نموده و هم زمان چند نایب  از چند طایفه انتخاب می کند و به هرکدام  اختیار می دهد  فامیل خود و کسانی که  می توانند تحت  مدیریت هر نایب قرار گیرند را مدیریت نماید. بااین  روش مدیریتی که  ایلخان  ابداع می کند ,موفق  می شود از جهات مختلف به اهداف سیاسی, اقتصادی و اجتماعی خود دست پیدا کرده وبا ایجاد توازن و تقسیم قدرت محلی بین طوایف مدعی نیابت , نظم و ارامش را بر منطقه حاکم کند و تلاطم ناشی از هرج و مرج سراسری و تغییر مدیریت ۲۰۰ ساله از اولاد به ایلخانی را کنترل نموده و به ارامش نسبی  تبدیل نماید.

این نکته هم قابل بحث است که صولت الدوله اشتیاق زیادی به جمع اوری ثروت و مال ومنال داشته. و گفته اند ایشان در عنفوان جوانی و قبل از اینکه به سمت ایلخانی برسد دارایی و مال ومنال قابل توجهی هم نداشته است .اما بابرنامه ریزیهایی که انجام میدهد و شیو ه های مختلفی که بکار می گیرد  مال ومنال زیادی را صاحب می گردد. فرزندش ملک منصورخان در خاطرات خود توضیحات مشروحی راجع   به داراییها ی پدر دارد, از ثروت های نقدی گرفته تا اموال منقول و غیر منقول مانند زمینهای زراعی ,چشمه سارهای پر اب و باغات و گله های کوسفند و رمه های اسب و قاطر ومشابهات انها. یک قسمت از منابع درامد او هم “” منال “” یا مالیاتی بوده که  کشاورزان , دامدران  و صاحبان حرفه های  وقت موظف بوده اند تحت عنوان سهم مالکانه به ایلخان بپردازند. مثلا در فراشیند  تمام شهروندان از کشاورزو دامدار و صاحبان هر نوع  شغل در امدزا می بایست سالانه این سهم  را به خان پر داخت کنند.

برای اینکار خان  سیستم حسابداری  منظم و برنامه ی مشخصی پیش بینی کرده بود که سالانه برای وصول سهم خانی  یا مالکانه ( که در عرف  سنتی   سهم اربابی هم گفته می شد) اقدام می کردند. یکی ازا هداف اصلی ایلخان از تعیین نایب یانماینده  بعد از مدیریت سیاسی وایحاد نظم و ارامش ,همین نظارت بر دارائیها و درامدها ی عمومی   و جمع آوری سهم ایلخانی بوده است.

درفراشبند البته ,خان دودسته نماینده داشته  یک دسته از انها به نام  نایب  که  مسولیت  اصلی انها  مدیریت , کتنرل, ایجاد نظم و ارامش منطقه بوده( که گفتیم  صولت الدله باتوجه به فضای خاص سیاسی احتماعی زمان  خود   مدل چند نایبی را برای فراشبند انتخاب کرده  و هم زمان  به چند شخصیت از سران فامیل ها حکم نمایندگی می داده است). این نایبان ضمن انجام وظایف مدیریت سیاسی احتماعی , معمولا نظارت بر املاک و دارا ئیهای خان واخذ سهم مالکی یا ایلخانی راهم در محدوده ی تحت نفوذ خود بر عهده داشته اند.

دسته ی دیگر ممیز ها ( یا کیال ها) بوده . که صولت الدوله احتمالا به علت  حساسیت و دقت نظری که  برای اخذ سهم مالکی خود داشته و  احیانا برای پیشگیری از اجحاف در حق شهروندان (رعایای ان زمان) علاوه بر نایب ها,افراد ویژه ای را که مورد اعتماد بوده ودر افکار عمومی امین محسوب می شده اندو درزمینه ی حقوقی و حسابداری و مالی معمول ان زمان هم تجربه وتخصص لازم را دارا بوده اند ,برای ارزیابی درآمد های کشاورزان انتخاب می کرده است. این ممیز ها معمولا افرادی بوده اند که  به دقت نظر و قدرت تشخیص میزان محصولات کشاوورزی ,باغات و محضولات دامی دامدداران معروف بوده اند.

معروف ترین این دسته مرحوم حاج غلامعلی حسنپور  است که بین مردم به امانت داری و دقت نظر شدید از ایشان  یاد شده است. گفته می شود حساسیت  زیادی داشته  تا مباد حقی از   رعیت  یا مالک  کم و زیاد شود و از این حهت دینی بر گردنش باقی بماند . 

ممیز بعدی مرحوم کربلایی علی رضا نوشادی برادر نایب   بوده . این مرحوم به قدرت  تشخیص و ارزیابی  میزان درامد  کشاورزان قبل از کیل و وزن  , با حدث و گمان معروف بوده و گفته اند معمولا حدس یا تشخیص پیشاپیش اوبا کمی تفاوت جزئی برواقعیت موجود منطبق می شده است.

ینا دارم اگر بیوگرافی ,خصوصیات  و ویژه کاری های  این دومرحوم به دستم رسد به معرفی  انها بپردازم ا”ن شاالله”.

اما گروه اول که نایبها باشند غالبا در مبحث اسیران اراک معرفی شدند و از ویژه گیها, ویژه کاریها,شهامت ها و اقدامات برجسته ی هرکدام درزمان خودش در حد منابعی که دردسترس بود یاد کردیم.

مصداقهای معروف آنها مرحوم حاج شاویس  و حاج غلامرضادعالیشوندی  بود که مفصلا بیوگرافی و خصوصیات سیاسی اجتماعی انها را تو ضیح دادیم.  کربلایی قاسم قاسمی برادر بزرگ مرحوم حاح شاویس هم مدت خیلی کوتاهی نماینده ی خان بوده که اشاره شد در سفر حج فوت می کند ودر کریلا به خاک سپرده می شود.

مرحوم ملا شاهرضا  فرزند مرحوم حاج غلام رضا و اقای حاح اصغر قاسمی فرزند دوم مرحوم حاج شاویس( که هنوز در قید حیات  هست ” عمرش زیاد باد ان شاالله!”) هم  مربوط به دوران  ایلخانی فرزندان صولت الدوله  می شوند که دران زمان جایگاه ایلخانی در ضعیف ترین وضعییت  اقتدار واختیار بوده  و شاه بر اوضاع مسلط بوده است. لذا حکم نایبی این دو شخصیت سیاسی از ناحییه ی  مسولان دولنی صادر می شده . یعنی درواقع نایب دولت محسوب می شده اند, نه ایلخان. در مبحث اسیران اراک  اشاره ای به این مطلب  داشتیم و عرض شد  که هم زمان با ابلاغ نایبی این دو  ازطرف دولت ,توسط  ناصر خان یاخسروخان هم حکم کلانتری برای انها صادر می شود (که این حکم ظاهراً جنبه ی تشریفاتی  داشته  و بیشتر برای ابراز قدر دانی  در قبال وفاداری  خانواده های انها به صولت الدوله   وفرزندانش بوده است)۰

البته مرحوم آقا بهروز دشتی  هم  نیابت از صولت الدوله داشته با این تفاوت که حکم نایبی  مرحوم در زمان خودش مربوط  به کلیه ی مناطق  تحت سلطه ی  ایلخان بوده و نه فقط فراشبند و در زمانی بوده که ایشان ساکن فیروز اباد  بوده اند.

به یکی دوتن دیگر هم ضمن مصاحبه ها اشاره شده ,اما معروف ترین  نایب  ها یانماینده ی صوولت الدله بعد ازسقوط  سلسله ی اولاد  در فراشبند مرحوم کربلائی محمد رضا  معروف به کل محرضا می باشد. که قراراست در ادامه ی همین بحث به ویژه گیها وصفات  برجسته و قهرمان کاریهای او بپر دازیم.  “” ان شاالله “”

ادامه دار…

(  حسانی علی )      ۱۳۹۹/۰۱/۱۰

نمایش بیشتر

مطالب مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − یک =

همچنین ببینید

بستن