هنر و تاریخِ جذابِ آن

محمد جواد محمدی

هنر چیست و از آغاز چگونه پدید آمد؟

کلمه هنر در سانسکریت از دو کلمهٔ “سو” به‌معنی نیک و “نر” یا “نره” به‌معنای زن و مرد است. در زبان اوستایی «س» به «ه» تبدیل شده و واژهٔ “هونر” ایجاد گشته‌است که در زبان پهلوی یا فارسی میانه به شکل امروزی هنر درآمده‌است که به‌معنای انسان کامل و فرزانه است.

هنرهای زیبا یا هنرهای تجسمی چیست؟

با توجه به نوشته های تاریخ هنر، این شاخه از هنرها اصل و بنیاد تاریخ هنر جهان را شامل می شود.

هنر تجسمی برونداد تصاویر دیداری و یا تخیلات موجود در ذهن هنرمند بر روی کاغذ و یا محیط اطراف است. هنرهایی نظیر نقاشی، مجسمه سازی، نقش برجسته، گرافیک (ارتباط تصویری)، نگارگری(مینیاتور)، تصویرسازی کتاب و مجلات از زیرشاخه های هنرهای تجسمی هستند.

نخستین انسان های هنرمند در میان انسان های غارنشین بودند. حیات آنها وابسته به شکار و شکارگری بود و دیوارنگاره هایی از آن دوران برای ما به یادگار گذاشته اند که مملو است از صحنه های شکار حیواناتی که در زنجیره غذاییشان بودند.آن زمان هنرهای زیبا مستقیما در معاش و زندگی انسان نخستین نقش داشت. آنها معتقد بودند که با دراختیار داشتن تصاویر شکار، روح آنها را تسخیر کرده و ترس و دلهره ی رودررویی با حیوانات قوی تر از خودشان را از بین می برند. به نوعی دیگر این تصاویر نشانه ارج نهادن به منبع امرارمعاش آنان و گذران عمرشان است.چیزی که در نهایت مبدل به “توتم”های جوامع نخستین می‌شود.آنها با اثر دست، چوب  و ریشه گیاهان به تصویرگری دیوار غارها می پرداختند.

هنر در عصر باستان:

با تشکیل اجتماعات انسانی و عبور انسان نخستین از سیستم قبیله و خانواده چند نفره به تمدن های شهرنشینی، هنر اساطیری مخصوص خدایان و پادشاهان به وجود آمد. با گسترده شدن قلمرو جغرافیایی و تفکری انسان، هنر نیز گسترده تر و دارای مفاهیم عینی و ذهنی می شود.

در عصر باستان هنر هر امپراتوری نمادها و نشانه های تصویری ویژه خود را داشته است. هنر مصریان باستان را هنر مردگان می نامند. تصویرگر باستانی شاهان مصر که نماینده خدایان هستند و سایر موضوعات انسانی را به سبک ویژه خود ترسیم میکردند. سر و پاها از نیم رخ، چشم و شانه از روبرو. نگاره های فرعون و اطرافیانش در دیواره های بناهای مصری نمونه ای از این هنر هستند.

در هنر ایران باستان یا هخامنشیان که بیشتر حیوانات اساطیری و تصویرگری پادشاه و سربازان را شامل می شود سر، شانه و پاها از نیم رخ و چشم از روبرو ترسیم شده است. نقش برجسته های سربازان هخامنشی در تخت جمشید و شوش نمونه این هنر هستند.

نقش برجسته، موزاییک کاری و نقاشی روی سفال و ظروف مختلف نیز در این دوران رونق داشته است.

هنر یونان باستان بازنماییِ کامل و دقیق طبیعت و بدن انسان است. این هنر که ریشه و ذات رنسانس و تجددخواهی غرب بعد از قرون وسطی است همچون فلسفه و حکمت دوران خود به امور واقعی و جلوه های انسانی می پردازد. نمونه این هنر مجسمه یا پیکره دیسک پران است.

هنر هزاره اول و دوم بعد از میلاد

(هنر در دوران بعد از مسیحیت و دوران طلایی هنر ایرانی)

شاخص ترین هنر غرب در هزاره اول بعد از میلاد هنر مسیحی است که امروزه به هنر قرون وسطی معروف است. این هنر با توجه به نفوذ و قدرت مذهبی کلیسا ها بیشتر به مضامین دینی عصر مسیحیت، حضرت مسیح و مریم مقدس می پردازد. از مهمترین هنرهای این دوره تصویرگری کتاب انجیل و کتب مذهبی، نقاشی محراب کلیساها و موزائیک کاری است.

اما در شرق این دوران دورانِ طلایی هنرها است. امپراتوری ها و هنرهای شرق آسیا در اوج پیشرفت قرار دارند و هنر ایران در آغاز دوران شکوه نقاشی و تصویرگری قرار دارد. هنر اصلی و جهانی ایران، نگارگری (گاهی این هنر را مینیاتور هم می خوانند که شامل نقاشی هایی در قطع کوچک و ظریف هستند) نام دارد. نقاشان ایرانی در دربار شاهان استخدام بودند و موضوعات اولیه آثار آنها صحنه شکار و شکارگری  شاهان  مملکت و تصویر گری کتابهای معروف آن زمان است.  این دوران تا قرن۱۸ میلادی دوران طلایی هنر نگارگری ایران است و تصویر گری مجالس شاهان، ادیبان و تصویرگری کتابهای مهمی چون کلیله و دمنه، لیلی و مجنون، خسروشیرین، شیرین و فرهاد، شاهنامه فردوسی در مکتب هایی همچون مکتب هرات در عهد سلجوقی، مکتب تبریز و اصفهان در عهد صفوی و مکتب شیراز انجام میگرفت. از شاخص ترین و جهانی ترین هنرمندان نگارگری ایران می توان کمال الدین بهزاد و رضا عباسی را نام برد که متاسفانه برای مردم امروز ایران ناشناخته هستند.

برچسب ها
نمایش بیشتر

مطالب مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × پنج =