فرهنگچارطاقی شماره 11

مراسم عروسی، در فرهنگ مردم فراشبند

از باستان تاکنون

احمد کرمی
احمد کرمی

ازدواج در ایران دارای رسوم و قواعدی است که برخی منحصر به فرهنگ ایرانی و برخی از کشورهای دیگر در ایران رواج یافته است.

در دوران ساسانیان نوعی ازدواج به نام « زنی پادِخشای» خوانده می­شد و نوعی ازدواج موقت به نام «چَگَر» نیز مرسوم بود و زن و مرد به پنج صورت با یک دیگر پیوند زناشویی می­بستندکه نامهای پادشاه زن، چاکرزن، ایوک زن، سترزن و خودسرزن داشتند که بسته به بیوه بودن، نازا بودن، بدون اجازه خانواده ازدواج کردن چنین نامهایی می­گرفتند. ازدواج و تشکیل خانواده از دوران باستان در بین ایرانیان، مقام و منزلت والایی داشته و از منابع به جای مانده از باستان که در اوستا می­باشد و در یسنا آمده « عروس و داماد، این کلمات را به شما می­گویم: زندگی سرشار از شادی را داشته باشید و به حقوق یکدیگر احترام بگذارید که بی گمان زندگی شیرینی خواهید داشت»   و تک همسری جزء قوانین آن دوران بود. گرچه خودسری­هایی هم در تاریخ از بعضی افراد مواجه می­شویم که خارج از فرهنگ عمومی و دینی بوده است (غضنفری، ۱۳۹۵؛ گشتاسب، ۱۳۹۱).

ازدواج در بین اعراب قبل از اسلام نیز هفت نوع بود که نوع شرعی آن در بین پیروان ادیان ابراهیمی رواج داشت. غیر آن ازدواج استبضاع، جمعی، ازدواج پرچمداران، ازدواج شغار، ازدواج مقت و نکاح بدل را می­توان نام برد  در این جوامع، جایگاه زنان از حیوانات هم پست­تر و زبون­تر بود،  طوری که در پاره ای از اعراب همچون “بنی اسد و تمیم” زنده به گور کردن دختران رواج داشت و با کم شدن دختران هر زن با سه یا چهار مرد ازدواج می­کرد که به چنین ازدواجی «ضمد» می­گفتند ( سایت ایام و امید انتظار ). بعد از ورود اسلام، نبی اکرم (ص) بر اساس دستور  وحی ازدواج را به دو نوع دایم و موقت محدود نمود که در شیعیان صیغه، متعه، نکاح منقطع یا موقت نیز وجود دارد.

مراسم عروسی، درفرهنگ مردم فراشبند از باستان تا کنون

در فراشبند جشن عروسی دارای آداب و رسومی است که برخی مربوط به گذشته ایرانیان است و برخی از غرب به ویژه انگستان وارد گردیده است. شناخت آنها برای برگزاری جشن­ها متناسب  با فرهنگ بومی و ملی مردم فراشبند، به زیبایی و سازگاری فرهنگی ما بسیار کمک خواهد نمود .در اینجا به تاریخچه برخی  ازمراسم می پردازیم:

تاریخ ایران به دلیل تهاجمات مختلفی که از بیگانگان برای نابودی کامل فرهنگی داشته است اسناد مکتوب چندانی در آن وجود ندارد که بتوان به آن استناد نمود. برای پی بردن به مراسم عروسی دوران باستان می­توان به رسومات پارسیان هند مراجعه نمود که پس از ورود اسلام به ایران، به هند پناهنده شدند وتاکنون آیین باستانی خود را پاس داشته­اند. رسم و رسوم عروسی آنها باید به رسوم بیش ازهزار سال قبل مردم ایران نزدیک باشد. در بین آنها مراسمی وجود دارد که امروزه نیز ما در جشن­های عروسی،­ بعضی از آنها را می­بینیم. به عنوان نمونه روش خواستگاری که در ابتدا توسط خواهر یا مادر داماد برای گرفتن جواب انجام می­شود، همین طور بردن دستمال حاوی کله قند و به همراه سنجد و آویشن و آغاز دوران نامزدی که داماد به همراه خانواده با هدیه­هایی چون، کیف وکفش و طلا و آیینه و گلاب­پاش و کله­قند و نقل به خانه­ی عروس می­رود، حنابندان آنها نیز همچون رسم کنونی ما است و مراسم سفره عقد که از جنس مخمل و ابریشم است و بر روی آن آینه وشمع و شمعدانی، تخم مرغ، گل­سرخ، سینی هفت سبزه، دوکله قند،  عسل،  شاخ نبات ، منقل اسپند، برنج، سبزی، نمک، رازیانه، چای،کندر،  انار،  سیب و نان محلی می­گذارند و عروس سمت راست داماد می­نشیند و بر سر آنها دو زن که زندگی زناشویی خوبی داشته­اند قند می­سابند که تا بله گفتن عروس ادامه می­دهند. موبد پس از خواندن گواه یا عقد با گلاب و آیینه در دست از میهمانان با شیرینی پذیرایی می­کند. از دیگر رسومی که امروزه درمردم ایران نیز بکار می­رود مراسم دست بوسی پدر و مادر عروس است که پس از عروسی برای تشکر از تربیت دخترشان انجام می­گیرد و در پایان،  مهمان نمودن عروس و داماد  است که توسط خویشاوندان نزدیک به صورت دوره­ای انجام می­گیرد (غضنفری، ۱۳۹۵؛ گشتاسب، ۱۳۹۱؛ بررسی سیر تحولی ازدواج از قاجار تا کنون).

عروسی در فراشبند دارای آیینی بوده که مادر داماد یا مادر شوهر آینده­ی عروس، نقش ارباب و فرمانده بزرگ عروس را برای خود قایل بوده است.مراسم عروسی در فراشبند با آنچه که در بالاگفته شد بسیار نزدیک بوده و اگر از آنهایی که خیلی نزدیک است صرفه نظر کنیم یا گذرا مروری نماییم به این صورت می­توان بیان کرد که مراسم خوستگاری و انتخاب عروس، توسط مادر داماد انجام می­گرفت و می­بایست توسط ایشان مورد تایید واقع می­شد. زرنگ و کارکن بودن عروس که آینده جز زیردستان مادر شوهر خواهد بود بسیار اهمیت داشته است. مثلا ًایشان کاری از عروس می­خواست انجام دهد تا زرنگی اورا بسنجد ومشخص نماید  آیا این دختر، شایستگی عروس خانواده بودن را دارد یا نه. همین طور رسم  بله برون را  «روگشون» می­گفتند و چند ماه پیش از عروسی، فامیل درجه یک داماد، پدر، برادر، عمو،  دایی و غیره، باشلُق که شامل کله قند، دسته گل بند شده­ و نقل و شیرینی روز آن دوران را درون دستمال قلاقی زیبا پیچیده به همراه پول به خانه عروس می­بردند.

مراسم حنابندان با اجازه گرفتن برادر بزرگ داماد از خانواده عروس در شب قبل از عروسی به این صورت آغاز می­شد. بادیه یا تشتی پر از حنا که با دستمال قلاقی پوشیده شده بود را روی سر زنی به نام زن دلاک می­گذاشتند و به همراه طایفه­ی داماد با رقص و شادی به خانه عروس می­رفتند و سپس بزرگ زنی از خانواده داماد می­آمد مشتی حنا از ظرف برداشته و به کف دست عروس می­گذاشت و پسری نوجوان کمتر از ۱۰ ساله­ای از دست عروس حنا بر می­داشت به این امید که فرزند اولش پسر شود. مادر داماد نیز طلای روز را که اشرفی نام داشت به مادر عروس به نام عروس هدیه می­داد. سپس دست، پا و سر عروس را حنا می­کشیدند و داماد را همچنین در پی آن در خانه­ی پدر داماد حنا می­بستند. و مراسم بدون شام تمام شده و هرکس به خانه خود می­رفت. مراسم عقد بدون حضور زنان فردا صبح، به وسیله مردان انجام می­شد فقط عاقد در پایان مراسم، نزد عروس نشسته در خانه می­رفت و جواب بله را از عروس می­گرفت و عقد پایان می­یافت. در پسین آن روز طی مراسمی لباس داماد را روی تشتی می­گذاشتند و مردی که مرد دلاک نامیده شده آن را روی سر گذاشته و داماد را به حمام می­برد و  لباس نو به داماد می­پوشاند و لباس قبلی داماد را نیز برای خود برمی­داشت و همین گونه نیز عروس به وسیله زنان به حمام برده می­شد. در سر عروس کلاهی تزیین شده که به اشرفی ودیگر زینت­آلات  مزین بود می­گذاشتند. موی عروس را آراسته ، بخشی دردو طرف صورت پیچ وتاب داده که زلف نامیده می شدو جلو مو را چتری می­چیدند و لباس محلی قرقری(همان دامن پرچین و پیراهن بلندچاکدار روی آن می پوشیدند)که تاریخی بسیار طولانی دارد به تن عروس می­کردند و سرمه که تنها لوازم آرایش روز بود توتیای چشم عروس می­نمودند. گردن بند اشرفی، یک و دوتومانی طلا به همراه میخک با بندی زینت گردن عروس می­نمودند. خانواده­ی ­عروس برای عروس، جانماز، سفره نان دستباف، وسایل آشپزخانه و خواب و … به عنوان جهیزیه به  عروس هدیه می­دادند. در هنگام شب، عروس را سوار بر اسب یا الاغ می کردندو پسری خردسال بر پشت سرعروس، دستمالی حاوی نان به کمرعروس بسته می شد، افساراسب را داماد پیاده می­کشید همراه با جشن و پایکوبی به کمک ساز و کرنا، عروس را به خانه داماد می­بردند و دراتاقی به نام حجله ،که از گلیم،جاجیم و پارچه زیبای دوستان و آشنایان تزیین شده بودجا می دادند. فردا صبح داماد به دست بوسی مادر عروس می­رفت و دعوت دوره­ای عروس و داماد با نام « واخوانده­کون» از خانواده عروس آغاز می­شد و به فامیل های دورتر پایان می­یافت.

تاریخچه بعضی از آداب و رسوم عروسی به قرار زیر است:

حلقه عروسی: به مصر باستان برمی­گردد آنها کنف یا علفی را به انگشت انگشتری دست چپ می­پیچیدند و معتقد بودند رگ این انگشت مستقیما به قلب (مرکز احساسات ) متصل است.

تور عروس: به روم باستان بر می­گردد درآن زمان سفید عروس برای در امان بودن از ارواح شیطانی بوده است. همین طور رسومی که از غرب وارد فرهنگ ایرانی شده است لباس سفیدعروس است. در بریتانیا ملکه ویکتوریا در زمان ازدواج با پرنس آلبرت ، لباس سفید برتن کرد و لباس سفید عروس پس از آن متداول گشت .

استفاده از دسته گل نیز مرسوم شد  زیرا قبل از آن از گیاهان دارویی معطر استفاده می­شد.

شیرینی چند طبقه را  دوک آلبانی پرنس لئوپولد نوعی شیرینی چند طبقه که امروزه کیک چند طبقه می­نامیم را در عروسی بکار برد.

ماه عسل نیز، در دورانی که مردم نمی­توانستند آزادانه با کسی ازدواج کنند و داماد معمولا همسرش را ربوده و ناپدید می­گشت و به مرور زمان با پیدا کردن آزادی ازدواج، آدم ربایی با عنوان شوخی به رسم تبدیل شد .( سایت خبری سبک زندگی ).

منابع:

  • ۱) غضنفری و همکاران. ۱۳۹۵. مطالعه تطبیقی ازدواج در دین اسلام و زردشت.
  • ۲) گشتاسب، فرزانه.۱۳۹۱. تاملی بر آداب و رسوم زردشتیان ایران
  • ۳) سایت ایام و امید انتظار صاحب الزمان. کد خبر۲۲۶۱۷.
  • ۴)  بررسی مردم شناسی سیر تحولی ازدواج از قاجاریه تا ایران فعلی از دیدگاه اجتماعی. ۲۰۱۷.
  • ۵) سایت پرتال خبری سبک زندگی. ۱۳۹۴ شماره­ی ۲۰۵۷۸۰
برچسب ها

مطالب مشابه

دیدگاهتان را بنویسید