اقتصادچارطاقی شماره دوازده

بررسی سیستم های اطلاعات جغرافیایی در صنعت نفت

محمود شیری

علوم جغرافیایی و نقشه برداری از معدود رشته های علمی می باشد که تمامی انسان ها را در قلمرو خود جای می دهد زیرا که همه به نوعی علاقه مند به شناخت محیط و منابع اطراف خویش و در جست وجوی بهره گیری مناسب از آنها می باشند و این شناخت به جز بررسی های جغرافیایی و نقشه یا مشاهده مستقیم و تجربه که آن هم مستلزم زمان زیاد و هزینه خواهد بود میسر نیست. درازمدت ظاهر شده و اثرات بسزایی از بعد اقتصادی، محیط زیست و مسائل اجتماعی دارد.

کشور ایران با دارا بودن میادین عظیم نفتی، چهارمین تولیدکننده نفت در جهان است. کمبود ظرفیت پالایشی و تقاضای داخلی بالا برای فرآورده‌های نفتی، ایران را به واردکننده فرآورده‌های نفتی مانند بنزین تبدیل کرده است.

ایجاد ظرفیت‌های جدید تولید فرآورده‌های نفتی بسیار بااهمیت و ضروری است که در این راه توسعه پالایشگاه‌های موجود و یا ایجاد ظرفیت جدید (احداث پالایشگاه نفت) از جمله راهکارهای پیش رو است.

با توجه به هزینه‌های بسیار بالای احداث پالایشگاه و دولتی بودن صنعت نفت در کشور، در راه احداث پالایشگاه نفت، بایستی رویه‌ای را در پیش گرفت که هزینه‌های کل حداقل شود. بدین منظور تعیین بهترین و مناسب‌ترین مکان برای احداث یک پالایشگاه جدید از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

این مطالعه با استفاده از تلفیق سامانه اطلاعات جغرافیایی و مدل‌های اقتصاد سنجی تصادفی مانند لاجیت و پرابیت به دنبال تعیین مکان بهینه برای استقرار یک پالایشگاه نفت در محدوده جغرافیایی کشور است. در این مطالعه، معیارهای جغرافیایی مانند شیب و ارتفاع زمین در بخش سامانه اطلاعات جغرافیایی بکار گرفته شده‌اند. سپس کلیه نواحی مورد بررسی قرار گرفته و نواحی دارای شرایط اولیه جغرافیایی غربالگری گردیده‌اند. در نهایت با استفاده از مدل‌های لاجیت و پرابیت نواحی مورد بررسی با توجه به معیارهای اقتصادی بررسی و رتبه‌بندی نهایی صورت گرفته است.

آثار به جای مانده (به صورت خط، علامت، کروکی و نقشه) بر روی دیوار غارها، پوست درختان، پوست حیوانات و یا روی خشت و گل پخته حاکی از آن است که تاریخ نقشه و علوم جغرافیایی قدمتی دارد به اندازه تاریخ زندگی بشر بر روی زمین. این به آن معناست که علوم نقشه برداری و جغرافیایی همراه با دیگر جنبه های زندگی بشر در طول تاریخ در حال پیشرفت بوده است. روند تدریجی پیشرفت علوم مذکور تا قرن ۱۹ ادامه داشت و در آن تاریخ تعدادی از مهندسان نقشه بردار و جغرافیدانان با نگاهی نو و جدید به تهیه نقشه هایی حاوی اطلاعات بیشتر و مفیدتر برای مطالعات زمین شناسی، ژئومورفولوژی، خاک شناسی، زیست شناسی و کاربری زمین پرداختند.

پیشرفت علوم کامپیوتر در قرن بیستم موجب شد تا تلاش مهندسان نقشه بردار و جغرافیدانان به نتیجه مطلوب برسد و حاصل آن ایجاد سیستم های اطلاعات جغرافیایی شد. سیستم های اطلاعات جغرافیایی (GIS) در اوایل دهه ۱۹۶۰ برای اولین بار در کانادا مطرح شد و از آن تاریخ به بعد روز به روز بر طرفداران آن افزوده شد و در دهه ۸۰ جنبه جهانی پیدا کرد. امروزه در بیشتر کشورهای دنیا از GIS به طور گسترده در زمینه های مختلف استفاده می شود.

سیستم اطلاعات جغرافیایی یک سیستم اطلاعاتی است که داده های ورودی به آن، اطلاعات مکان مرجع می باشد، یعنی اطلاعاتی که به نوع وابسته و مربوط به مکان و محل می باشد. سیستم های اطلاعات جغرافیایی دارای سه قسمت مهم هستند: سخت افزار، نرم افزار و کادر فنی اجرایی سیستم. سخت افزار و نرم افزار توانایی سیستم را تعیین می نماید و معمولا هدف راه اندازی سیستم های GIS در انتخاب آنها نقش اول را دارد و سهولت کار و استفاده راحت و آسان در ارتباط با راه اندازی سیستم و ذخیره سازی اطلاعات، تجزیه و تحلیل و جست وجوی اطلاعات جغرافیایی و پشتیبانی سخت افزاری و نرم افزاری از نکات اولیه و موکدی است که همواره شرکت ها و متخصصان عرضه کننده GIS درباره آن صحبت می کنند. آنچه در موفقیت GIS اهمیت برجسته دارد کادر فنی و نیروی انسانی است که با سیستم کار می کند.

یک سخت افزار و نرم افزار بسیار قوی بدون پشتیبانی کادر متبحر به کارآیی مطلوب نمی رسد. حدودا یک دهه است که از مطرح شدن GIS به صورت عملی در ایران می گذرد و این تکنولوژی در برخی از زمینه ها مانند نقشه برداری، معدن، زمین شناسی و برنامه ریزی های شهری وارد شده است و در سال های اخیر مدیران و متخصصان زیادی را در کشورمان به خود جذب کرده است. بیش از یک دهه است که کشورهای پیشرفته از تکنولوژی GIS در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی نیز استفاده می کنند. کاربرد GIS در صنعت نفت به قدری چشمگیر است که هر ساله در ایالت تگزاس آمریکا کنفرانس بین المللی کاربران GIS در صنعت نفت برگزار می گردد.

GIS در مراحل و بخش های مختلف صنعت نفت از مراحل اکتشاف و استخراج تا مرحله فروش و تحویل محصولات نفتی و پتروشیمی به مشتریان به کار می رود. به عبارتی GIS هم در بخش های بالا دستی و هم پایین دستی صنعت نفت مورد استفاده قرار می گیرد. در بخش بعد به نمونه هایی عملی از کاربرد GIS در بخش های بالادستی و پایین دستی صنعت نفت اشاره خواهد شد

برچسب ها

مطالب مشابه

دیدگاهتان را بنویسید